Cây hương ở ga Long Biên

Cây hương ga Long Biên là một miếu thờ Mẫu hết sức đặc biệt ngay trong ga đầu cầu Long Biên. Miếu thờ này được đặt dưới một gốc cây khá lớn, mặt bằng tương đương với sàn tầng hai của ga Long Biên. Miếu thờ được xây bao bằng gạch, gồm 3 ban thờ: chính giữa là ban thờ Mẫu Thượng Ngàn, ban bên phải nhìn từ phía ngoài vào là ban thờ Cô Chín Thượng Ngàn, ban bên trái từ ngoài nhìn vào là ban Bà Chúa Năm Phương. 

Mẫu Thượng Ngàn trong tín ngưỡng Tứ phủ là một vị Mẫu cai quản núi rừng, thường được thờ cúng nhiều ở các vùng miền núi. Còn Bà Chúa Năm Phương cũng là một vị Mẫu quyền năng được tin là sinh ra trong một gia đình họ Vũ ở Hải Dương và có công lo việc quân lương giúp Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng. Sau khi cuộc chiến thành công, vua Ngô Quyền phong cho bà là “Bà Chúa Quận Năm Phương (hay là Vũ Quận Quyến Hoa Công Chúa)” cho các nơi thờ. Đến thời nhà Nguyễn, vua Khải Định phong cho bà là “Ngũ Phương Vũ Quận Quyến Hoa Công Chúa Hộ Quốc Trang Huy Thượng Đẳng Thần”. Vị Thánh Mẫu này được thờ nhiều ở Hải Dương và Hải Phòng.

Nhân viên ga Long Biên cho biết, cây hương này được dựng lên để thờ những người chết do nhảy tàu ở ga Long Biên, vì một thời gian dài, ga Long Biên là ga tập kết hàng chở từ các ga phía bắc như Lạng Sơn, phố Lu hoặc từ Hải Dương, Hải Phòng về Hà Nội. Do tàu đỗ nhanh, những người mang hàng thường nhảy tàu và mang theo hàng hoá nên số người chết do tai nạn khá nhiều. Cây hương được dựng lên để thờ cúng những người xấu số đó.  

Cần chú ý chi tiết các ban thờ gồm ban thờ Mẫu Thượng Ngàn và ban thờ Cô Chín Thượng Ngàn là các vị thần trong tín ngưỡng Tứ Phủ được thờ cúng nhiều ở các tỉnh miền núi phía Bắc (ứng hợp với chuyến tàu hàng từ vùng núi phía bắc, mà người vận chuyển hàng có thể là người địa phương của các tỉnh phía Bắc hoặc người vận chuyển hàng qua các ga phía Bắc đã cầu nguyện Mẫu Thượng Ngàn và Cô Chín Thượng Ngàn phù hộ cho họ). Tương tự, chuyến tàu này cũng đến từ Hải Dương, Hải Phòng là các địa phương có nhiều đền thờ Bà Chúa Năm Phương (như đã nói ở trên). Việc lập ban thờ Bà Chúa Năm Phương ở Miếu thờ cây hương ga Long Biên cũng thể hiện sự ứng hợp với nơi đến của tàu/nguồn hàng/người vận chuyển hàng, có thể họ đã cầu Bà Chúa Năm Phương phù hộ cho họ được an toàn trong mỗi chuyến hàng.   

Hiện nay, Long Biên gần như là ga du lịch do không gian Ga Long Biên đã được cải tạo, phục dựng thành không gian sáng tạo; việc tập kết hàng từ các chuyến tàu từ Hải Phòng, Hải Dương, Lào Cai, Lạng Sơn không còn diễn ra ở đây nữa, nhưng Cây hương thờ Mẫu vẫn được được nhân viên tại ga trông nom, chăm sóc. Hiện tượng này cho thấy sự phát triển không ngừng của tín ngưỡng thờ Mẫu và sự ăn sâu vào đời sống tâm linh của người thành thị về niềm mong cầu sự phù hộ, che chở của Mẫu đối với cuộc sống của họ.