Chùa Thiên Phúc

Chùa Thiên Phúc có tên chữ là Thiên Phúc Tự. Ngoài tên gọi trên, chùa còn có tên khác là An Trung Tự hoặc Chùa Tây Cú. Tên gọi An Trung xuất phát từ nguồn gốc chùa là chùa làng An Trung, huyện Thọ Xương. Tên gọi Tây Cú hình thành theo truyền khẩu dân gian, gắn với câu chuyện về ông Ae-mi-xăng – một người Pháp có nhiều râu tóc, được cho là người có công tu sửa chùa cùng vợ là bà Bùi Thị Bốn.

Chùa Thiên Phúc được công nhận là di tích kiến trúc-nghệ thuật quốc gia năm 1988. Hiện nay, chùa có tổng diện tích 1.084,3 m² theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2006. Tuy nhiên, theo tài liệu lưu trữ 1946, diện tích của chùa lên tới khoảng 3.077 m². 

Chùa Thiên Phúc được xây dựng quay mặt về hướng Nam, theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Bên trong chùa có các hạng mục như cổng tam quan, nhà tam bảo, nhà mẫu, nhà tổ, nhà thờ vong, tháp mộ và một số công trình phụ khác. Để gia tăng diện tích sinh hoạt tôn giáo vốn bị thu hẹp, chùa được tôn tạo lên hai tầng, các công trình nối liền nhau tạo thành hình chữ U.

Tam quan chùa xây cuốn vòm, hoa văn đắp nổi. Tầng hai của tam quan có các lầu chuông, lầu trống và lầu khánh, đều xây hai tầng tám mái. Nhà Tam bảo nằm ở tầng hai, thẳng hướng Tam quan, bao gồm năm gian tiền đường, đầu hồi bít đốc, hình tay ngai, có hai cột đồng trụ và hai gian thượng điện làm nơi đặt hệ thống tượng Phật chính. Bên phải Tam bảo là Nhà Mẫu với năm gian bố trí theo hình chữ Đinh, trong đó trung tâm thờ Tam Tòa Thánh Mẫu và Công đồng Tứ phủ; gian trái thờ Mẫu Thượng Ngàn, gian phải thờ Đức Thánh Trần. Bên trái Tam bảo là Nhà Tổ, cũng có năm gian, ba gian chính là nơi thờ các vị Tổ sư từng trụ trì hoặc có công xây chùa, hai gian phụ được sử dụng để tiếp khách. 

Dưới tầng một, ngay bên dưới nhà Tam bảo là nơi thờ vong linh. Bên trái có khám thờ các vị ni sư, đối xứng bên phải là nơi thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh và vợ chồng bà Bùi Thị Phấn. Hành lang hai bên tầng một: bên trái dùng để tiếp khách và chuẩn bị đồ lễ, bên phải là nơi đặt ban thờ Quan Âm. Trong sân chùa hiện có năm tháp thờ và ba cầu thang dẫn lên tầng hai.

Chùa trải qua hai lần trùng tu lớn theo văn bia đang đặt tại khu vực cổng chùa. Lần trùng tu đầu tiên vào thế kỷ XX, bà Bùi Thị Bốn – cháu của Tổ Vĩnh Nghiêm – cùng chồng là người Pháp Ae-mi-xăng mua lại đất cũ, trùng tu chùa. Tuy nhiên trải qua thời kỳ chiến tranh, chùa lại đổ nát, bị người dân lấn chiếm làm nhà ở. Lần trùng tu thứ hai và cũng gần đây nhất bắt đầu từ năm 1989. Từ năm 1989 đến năm 2005, sư trụ trì Thích Thanh Hưng dần chuộc lại phần đất chùa bị lấn chiếm. Các năm tiếp theo, nhà sư lại lần lượt trùng tu, khởi công xây dựng Đại Hùng bảo điện (2006), nhà Tổ (2007), Điện Mẫu và Ngũ quan (2008). Đến năm 2009, chùa làm lễ khánh thành với diện mạo như hiện nay.

Chùa hiện còn 02 bia đá, không tính các bia ghi công đức. Bia thứ nhất có niên đại Khải Định năm thứ 7 (1922), kích thước nhỏ, có tên là Thiên Phúc tự bi ký. Trên bia khắc nội dung về lịch sử trùng tu và sự đóng góp của thập phương vào chùa Thiên Phúc. Bia thứ hai kích thước lớn, to đẹp, là bia mới dựng năm 2023, có tên là Trùng tu Thiên Phúc tự bi ký. Trên bia khắc nội dung lịch sử trùng tu chùa từ xưa đến nay và ca ngợi vẻ đẹp ngôi chùa Thiên Phúc, chỉ rõ công lao của trụ trì Thích Thanh Hưng tôn tạo không gian, cảnh quan và kiến trúc chùa như hiện tại. 

Chùa có nhiều đạo sắc phong nhưng hiện không còn bảo quản được. Chùa có một số đồ thờ đặc trưng như 2 bức tượng hạc trên lưng Bị hí (thạch long quy). Tại gian thờ Tổ có phối thờ Phật với Tổ. Theo trụ trì cho biết, tổ đầu tiên của chùa là tổ Thông Tiến. Một bức tượng duy nhất đội mũ bình thiên, tay trái cầm phất trần và được sư trụ trì cho biết chùa “được thờ”. Đây có thể là tượng thờ Lý triều quốc sư Nguyễn Minh Không. Đa phần các bức tượng hiện nay tại chùa là do sư trụ trì bỏ công sưu tầm để tôn tạo cảnh chùa nên khó xác định chính xác về niên đại, nguồn gốc.

Hiện tại, chùa Thiên Phúc thực hành các nghi lễ Phật giáo với các thời khoá lễ buổi sáng, chiều và tối. Chủ yếu người dân đến chùa cầu an, riêng mùng 1 và rằm thì lượng khách thập phương đến đông hơn. Do vậy, chùa cũng điều chỉnh giờ mở cửa cho phù hợp: ngày thường sẽ mở cửa từ 7-20h hàng ngày, ngày rằm, mùng 1 thì sẽ mở cửa đến 20h30 và không đóng cửa buổi trưa. Chùa có nhận cúng cầu siêu vào ngày 14 và 30 (âm lịch) hàng tháng; lễ bán khoán, chuộc khoán được diễn ra vào sáng ngày 1 và 15 (âm lịch) hàng tháng. Chùa hiện không nhận mở những khóa tu mùa hè cho trẻ em do còn hạn chế về cơ sở vật chất và nhân sự.