Đền Dâu

Đền Dâu (Thuận Mỹ linh từ) toạ lạc ở số 64 Hàng Quạt, một con phố tấp nập ở khu phố cổ Hà Nội. Đền có tên là “đền Dâu” vì khu vực này trước đây là một bãi dâu bên bờ sông Tô Lịch, đoạn sông Tô Lịch chảy ra sông Hồng phía Chợ Gạo. Trong kế hoạch quy hoạch lại phố Cổ của người Pháp cuối thế kỷ XIX, đoạn sông Tô Lịch chảy qua phố cổ bị lấp, nơi đây trở thành phố phường. Đền còn có tên là Thuận Mỹ linh từ bởi vùng đất này trước đây thuộc thôn Thuận Mỹ, tổng Thuận Mỹ, huyện Thọ Xương. Hai chữ “Thuận Mỹ” được trang trí bằng mảnh sành màu hoa lam tại nơi cao nhất ở trán cổng đền. Hình thái tạo dáng này được các nhà kiến trúc mô phỏng theo phong cách tạo hình thời Nguyễn khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Tên gọi và địa danh Thuận Mỹ được nhiều sách nói đến như “Bắc thành dư địa chí lục”, “Phương định dư địa chí” (giữa thế kỷ XIX), “Hoài Đức phủ toàn đồ” (1831), Hà Nội địa bạ (1866). 

Đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh và các vị thánh trong tín ngưỡng Tứ phủ. Tương truyền đền được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVII-XVIII do một số người dân từ làng Ước Lễ ra cư ngụ ở đây và lập nên ngôi đền này. Ngôi đền có 3 gian: tiền đường, trung đường và hậu cung. Tiền đường thờ các vị thánh nam, trung đường được chia thành hai cấp, phía trên cao thờ Tam Toà Thánh Mẫu và Thánh Mẫu Âu Cơ và công chúa Tiên Dung, phía thấp hơn thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, chầu Quỳnh, chầu Quế. Ở gian trung đường, từ ngoài nhìn vào bên tay phải thờ Chúa Sơn Trang, bên tay trái là ban thờ Cô Bé, Cậu Bé. Trong ngôi đền còn có một lớp đại tượng có bài vị “Khai thiện công đức thủy tổ” được coi là ngôi đền vốn là thờ vua Hùng trước khi chuyển sang thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

Đền Dâu được biết đến là một địa chỉ quen thuộc của nhiều thanh đồng ở Hà Nội. Ngôi đền được trang trí rất đẹp bởi các tượng thờ và nhiều hoa tươi phủ kín các ban thờ. Các bức hoành phi câu đối đều được sơn son thếp vàng, nhiều đỉnh đồng lớn được chạm khắc tinh xảo, đồ sứ gồm có nhiều lọ lục bình, thống, choé, bát hương đa phần màu trắng hoa lam, các đồ thờ bằng giấy (thanh xà bạch xà), bằng vải (cờ, phướn, lọng…) được thêu tỉ mỉ với nhiều loại chỉ màu rực rỡ. Đền mở cửa cho các tín đồ thờ Mẫu lui tới thắp hương, làm lễ. Nơi đây cũng diễn ra các vấn hầu đồng thường xuyên, thu hút sự tham gia của nhiều thanh đồng và con nhang đệ tử ở nhiều nơi. 

Thủ nhang đồng đền là những người thuộc dòng họ Trang, trong đó, Trang Công Thịnh là một thủ nhang có tiếng trong giới đồng bóng thủ đô. Ông là một “đồng to bóng lớn”, có công lớn trong việc giữ gìn và trao truyền di sản tín ngưỡng thờ Mẫu qua những giai đoạn khó khăn. Tháng 5 năm 1992, thanh đồng Trang Công Thịnh đã nhận lời đồng tổ chức hội thảo về Thánh Mẫu Liễu Hạnh và tín ngưỡng thờ Mẫu với quy mô lớn đầu tiên ở Việt Nam từ sau 1975 trong bối cảnh tín ngưỡng này lúc đó còn bị cấm đoán. Cũng chính ngôi đền Dâu này đã là nơi tổ chức một liên hoan diễn xướng hầu đồng trong 2 ngày liền với sự tham góp của nhiều thanh đồng trong cả nước. 

Đền Dâu còn được biết là nơi có lễ Thượng nguyên (Rằm Tháng Giêng) được tổ chức hết sức quy củ. Cỗ trong ngày Tết Thượng nguyên ở đền Dâu với hàng trăm mâm để cúng Quốc tổ, 18 vị vua Hùng và Hội đồng Thánh Mẫu với các món cổ truyền Hà Nội đã được sách Hà Thành – hương xưa vị cũ nhắc đến. Bà của cụ thủ từ là người Ước Lễ nên các món ăn truyền thống nấu theo lối cổ như món bóng, món nộm, món chè…hay cách bày biện mâm cỗ sơn then, với các bát, các đĩa bày theo lối cao thấp theo lối xưa, nếp cũ. Vào ngày lễ này, khách thập phương và con nhang đệ tử đến lễ Thánh và cùng hoà vào niềm vui năm mới, cầu một năm may mắn, xin Thánh Mẫu độ cho một năm mới bình an suôn sẻ và tài lộc dồi dào.

Nằm giữa lòng phố cổ, ngôi đền Thuận Mỹ Linh từ là địa chỉ thiêng, quen thuộc không chỉ đối với con nhang đệ tử theo hầu Thánh mà còn đối với khách thập phương khi muốn đến chiêm bái nơi thờ Thánh Mẫu và các vị quốc tổ được thờ cúng ở đây.