Đền Quán Thánh - Trấn Bắc

Đền Quán Thánh là ngôi đền nổi tiếng nằm bên hồ Tây. Đền thờ Thánh Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần cai quản phương Bắc giúp dân trừ tà, ma, yêu quái… nay được người dân Hà Nội tin thờ xin công danh sự nghiệp. Đền được lập vào đầu thời Lý, sau khi dời đô về Thăng Long. Sách Lĩnh Nam chích quái chép: “Đầu thời vua Lý Thái Tổ (1010-1028), người ta dựng một cái đền rất thiêng ở gần đầm Thây Cáo, hồ Tây, để thần trị yên loài tinh cáo trắng chín đuôi đã gây nhiều tai họa cho dân cư một vùng”. Khi ấy, vua cho rước bài vị của thần về ở phía Tây Bắc thành, gọi là Huyền Thiên Trấn Vũ đại đế quán. Quán là nơi thờ tự của đạo Giáo, dân chúng quen gọi là đền Trấn Vũ hoặc đền Quán Thánh. Thời Lê, đền thuộc đất phường Thụy Chương, huyện Vĩnh Thuận, phía Nam Hồ Tây, ngày nay, nằm ở ngã tư đường Thanh Niên và đường Quán Thánh, trông ra Hồ Tây. Đền còn có nhiều tên gọi khác như: Quán Trấn Vũ/ đền Trấn Vũ, quán Chân Vũ/ đền Chân Vũ... cùng với chùa Trấn Quốc, chùa Kim Liên và đền Thủy Trung Tiên (mới được phục dựng năm 2017) tạo nên cảnh quan lung linh, huyền ảo của “mặt gương Tây Hồ”. Có lẽ vậy, nên vua Thành Thái đã ban cho tấm biển đề: “Bắc Kỳ đệ nhất danh thắng”. 

Về tín ngưỡng, đền Quán Thánh thờ một vị thần của đạo Lão, trải qua quá trình phát triển, đạo Lão đã tiếp thu và hòa hợp với văn hóa Việt Nam cùng với đạo Phật và đạo Nho. Sự hòa đồng của “Tam giáo đồng nguyên” trong một di tích góp phần nâng giá trị lịch sử, văn hóa và tư tưởng của dân tộc. 

Về kiến trúc, đền Quán Thánh có quy mô khá bề thế, mang phong cách kiến trúc, nghệ thuật của thế kỷ XIX. Đền được xây theo kiểu nội “đinh”, ngoại “quốc”. Theo trục thần đạo của di tích, ngoài cùng là Nghi môn tứ trụ, tiếp đến là gác chuông nơi treo quả chuông được đúc vào năm Đinh Tỵ đời Lê Hy Tông (1671), phía trong là tòa Đại bái và Hậu cung. Hai bên tả, hữu tòa Đại bái có treo biển đồng “Đế Chân Vũ quán”, đo vua Thiệu Trị ngự đề và chiếc khánh đồng đúc vào thời Tây Sơn.

Đặc biệt, tại nơi thâm nghiêm nhất của tòa Hậu cung đặt pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ được đúc liền khối bằng đồng đen vào năm Vĩnh Trị thứ 2 (1677). Tượng cao 3,96 mét, nặng 4 tấn, là công trình nghệ thuật độc đáo của các nghệ nhân Việt Nam cách đây 3 thế kỷ. Năm 2016, tượng Huyền Thiên Trấn Vũ được công nhận là bảo vật quốc gia. Ngoài ra, trong đền còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá như cây đèn đồng cổ, khánh đồng có niên đại vào thế kỷ XVII-XVIII... Không chỉ là một công trình có giá trị về mặt lịch sử và kiến trúc, đền Quán Thánh còn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng văn hóa nổi tiếng của người dân Hà Nội suốt cả ngàn năm qua. Ngày 18/01/2022, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 93/QĐ-TTg công nhận đền Quán Thánh là di tích quốc gia đặc biệt.