Đền Vũ Thạch

Đền Vũ Thạch toạ lạc trong một cụm di tích gồm chùa-đình-đền ở số nhà 13, phố Bà Triệu, phường Cửa Nam, thành phố Hà Nội, cách hồ Hoàn Kiếm khoảng 100 mét. Vũ Thạch là tên làng cũ cùng với các làng Phúc Lâm, Phục Cổ, Hội Mỹ… thuộc tổng Tả Nghiêm (sau đổi thành Kim Liên), huyện Thọ Xương. 

Theo văn bia, những đồ thờ, hiện vật còn lại trong di tích, đình, đền Vũ Thạch có niên đại thời Nguyễn. Theo văn bia còn lại, cụm di tích này đã được sửa chữa vào các năm Tự Đức 35 (1882), Thành Thái 3 (1891) và Khải Định 9 (1924). Khi người Pháp quy hoạch lại phố cổ và khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm vào cuối thế kỷ XIX-đầu thế kỷ XX, trong khi nhiều làng đã bị phá bỏ để xây công sở thì cụm di tích đình-đền-chùa của làng Vũ Thạch đã may mắn không bị phá huỷ

Từ cổng bước vào, đình và đền Vũ Thạch là hai cụm kiến trúc có mặt ngang cùng nhau, qua đình sẽ đến đền. Đình và đền ở cùng khu vực, có chung Tam quan, tiếp liền với hè phố, hướng Tây quay mặt ra phố. 

Đền gồm 3 toà nhà được thiết kế theo hình chữ tam gồm Tiền tế, Trung đường và Hậu cung. Đền Vũ Thạch thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh và các vị thánh trong tín ngưỡng Tứ phủ.Trong Hậu cung, tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh được an trí ở bệ cao nhất trong khám thờ hai lớp được chạm nổi rồng chầu nhật và hoa cúc, cuốn thư…Trung đường thờ nhiều vị thánh trong tín ngưỡng Tứ Phủ như Tứ Phủ Chầu Bà, Tứ vị Thánh Cô, Chầu thủ đền, Ngũ vị Quan lớn, Ông Hoàng Bảy, ông Hoàng Bơ, Quan Giám sát, Quan Giám sát…

Nằm chung trong khuôn viên với đình Vũ Thạch, lễ hội đền Vũ Thạch cũng được tổ chức vào ngày 10/2 và 15/10 âm lịch cùng ngày hội đình. Lễ hội có nhiều thực hành văn hoá truyền thống như dâng hương, hát ca trù, hát văn, và rước.  

Trong khuôn viên đình-đền Vũ Thạch, đã có nhiều sự kiện chính trị đặc biệt diễn ra. Đây là nơi tổ chức “Tuần lễ vàng” do Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà phát động (từ 4/9/1945); đây cung là địa điểm tổ chức bầu cử Quốc hội khoá đầu tiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bỏ lá phiếu đầu tiên ở đây. Vào năm 1946 đây là trụ sở của tự vệ thành Hà Nội, trong chín kháng chiến chống Pháp (1946-1954), đây cũng là địa điểm liên lạc của nhiều cán bộ cách mạng. 

Cụm di tích chùa-đình-đền Vũ Thạch đã được Bộ Văn hoá-Thông tin xếp hạng là cụm di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1986.

Do những biến động của lịch sử xã hội, một thời gian dài đã có nhiều hộ dân đã sinh sống trong khuôn viên đình-đền Vũ Thạch. Cuối năm 2019, Uỷ ban nhân dân quận Hoàn Kiếm đã ban hành Quyết định 3397/QĐ-UBND phê duyệt dự án đầu tư, tu bổ, tôn tạo di tích đình-đền Vũ Thạch. Đầu năm 2022, dự án tu bổ đã hoàn thành và đình-đền Vũ Thạch có diện mạo như hiện nay.