Đình Hà Vĩ

Hà Vĩ là ngôi đình được người dân làng Hà Vĩ (lúc đó thuộc phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông) lên Thăng Long lập nghiệp tại thôn Cổ Vũ Thượng, tổng Tiên Túc, huyện Thọ Xương thời Nguyễn (nay là phố Hàng Hòm, phường Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội) xây dựng vào khoảng giữa thế kỷ XIX. 

Đình thờ ông tổ nghề sơn Trần Lư (1470-1540). Ông quê ở làng Bình Vọng, xã Văn Bình, huyện Thường Tín (nay là xã Thường Tín, thành phố Hà Nội). Ông đỗ tiến sĩ năm 1502, từng làm đến hiến sát sứ và đã hai lần đi sứ. Nhờ vậy, ông đã học được bí quyết vẽ sơn son thếp vàng về dạy cho dân làng. Người dân làng Hà Vĩ, một làng cũng ở phủ Thường Tín quê của Trần Lư, có thể đã học được bí quyết nghề sơn nên khi lên Thăng Long lập nghiệp, họ đã mở các cửa hiệu bán hòm gỗ, tráp đựng quần áo và làm các công việc liên quan đến sơn như sơn hoành phi câu đối, ngai bệ, khám thờ…Cùng với việc kinh doanh buôn bán, người dân Hà Vỹ đã xây dựng ngôi đền thờ tổ nghề sơn, tôn ông Trần Lư làm tổ nghề.  

Đình Hà Vĩ có diện tích 202,3 m2, kiến trúc hình chữ “Nhị” gồm 3 gian tiền đường và 3 gian hậu cung xây theo lối kiểu chồng diêm đơn giản. Theo văn bia hiện còn, ngôi đình đã được trùng tu, sửa chữa nhiều lần vào những năm đầu thế kỷ XX: Duy Tân năm thứ 8 (1914), Khải Định năm thứ 6 (1921), Bảo Đại năm thứ 16 (1941). Năm 1947, ngôi đình bị thực dân Pháp đánh sập. Đến năm 1951, nhân dân đã khôi phục lại với quy mô như hiện nay. Tuy nhiên, trải qua thời gian dài với tác động của thời tiết và nhiều thăng trầm của lịch sử-xã hội, đình Hà Vĩ đã bị xuống cấp nghiêm trọng. Khuôn viên di tích bị thu hẹp, các công trình phần lớn bị tháo dỡ, phá hủy. Nhiều đồ thờ và đồ tế tự có giá trị trong đình đã bị hư hại hoặc thất lạc. Hiện trong đình còn lưu giữ một số hiện vật mang đặc trưng niên đại, phong cách nghệ thuật thời Nguyễn như bia đá, chuông đồng, hạc thờ, ngai, bài vị, hoành phi, câu đối…

Trước tình trạng xuống cấp của đình Hà Vĩ, năm 2022, Quận Hoàn Kiếm (trước đây) đã phê duyệt dự án “Tu bổ, tôn tạo đình Hà Vĩ” với một phần ngân sách nhà nước và kêu gọi vốn xã hội hoá. Sau hơn một năm, đến tháng 6 năm 2023, việc trùng tu ngôi đình được hoàn tất. Công trình này được lựa chọn là công trình chào mừng 75 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc. 

Đình đã được thành phố Hà Nội xếp hạng Di tích lịch sử-nghệ thuật năm 2014.

* Viện Viễn Đông Bác cổ (1938), Thần tích thần sắc phố Hàng Hòm, làng Hà Vĩ, ký hiệu: TTTS 3867