Đình Kim Ngân

Đình Kim Ngân, nằm tại số 42-44 phố Hàng Bạc, là một trong những địa điểm quan trọng thờ các vị tổ nghề kim hoàn trong khu phố cổ Hà Nội. Đình hiện có 2 tầng, tầng 1 thờ tổ nghề kim hoàn là ông Lưu Xuân Tín, tầng hai thờ vị tổ trăm nghề là Hiên Viên Hoàng Đế.

Lưu Xuân Tín là Thượng Thư bộ Lại dưới thời vua Lê Thánh Tông (1442-1497). Sinh thời, ông Lưu Xuân Tín đi sứ từ Trung Quốc về, ông được nhà vua cho phép mở xưởng đúc bạc nén cho triều đình. Ông đã đưa người ở quê mình là người dân làng Châu Khê (trước có tên là Trâu Khê, đến cuối thời Lê đổi thành Châu Khê, nay là xã An Khánh, thành phố Hải Phòng) lên để mở xưởng đúc bạc. Theo Nguyễn Vinh Phúc, nơi đúc bạc gọi là “tràng”, nơi tập trung sản phẩm cho Ty quan để nộp triều đình chính là “đình”. Bên cạnh việc đúc tiền, phố này còn thêm nghề đổi tiền, đổi từ tiền đồng, tiền kẽm, bạc vụn thành bạc nén và ngược lại. Vì công việc nhiều lên, người Châu Khê gọi thêm các thợ chế tác vàng bạc ở Định Công (xưa thuộc huyện huyện Thanh Trì, Hà Nội, nay là phường Định Công, thành phố Hà Nội), thợ kim hoàn ở Đồng Xâm (trước đây thuộc xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, nay là xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên) cùng làm để đáp ứng yêu cầu của thị trường. 

Người dân Châu Khê lên Thăng Long lập nghiệp đã lập 2 ngôi đình thờ thành hoàng Hiên Viên hoàng đế - vị tổ bách nghệ của Trung Hoa: một là Kim Ngân tràng thị (hay còn gọi là đình Trương Thị, đình trên, ở số 50 phố Hàng Bạc) là nơi sản xuất các mặt hàng kim hoàn, hai là Kim Ngân đình thị (còn được gọi là đình dưới, ở 42-44 phố Hàng Bạc), là nơi buôn bán các mặt hàng kim hoàn được chế tác. Khi nhà Nguyễn trị vì, kinh đô chuyển vào Huế nên xưởng đúc tiền cũng chuyển vào theo. Tuy nhiên, việc đổi tiền, mua bán, trao đổi vàng, bạc vẫn diễn ra tấp nập ở phố Hàng Bạc như trước kia, nên người Pháp gọi phố Hàng Bạc là "Rue des Changeurs" (Phố đổi tiền). Hiện nay, chỉ với chưa đầy 500 mét nhưng phố Hàng Bạc có tới hàng trăm cửa hàng chế tác kim hoàn và bán đồ mỹ nghệ vàng bạc. 

Đình Kim Ngân (đình dưới) một thời gian dài sau khi Thủ đô được tiếp quản (1954) được sử dụng làm nơi ở cho 34 hộ gia đình. Từ năm 2009, với sự hỗ trợ kỹ thuật của thành phố Toulouse (Cộng hoà Pháp), Ban Quản lý phố cổ Hà Nội đã di dời các hộ dân và khôi phục lại ngôi đình bằng cách giữ lại tối đa không gian và cấu kiện của ngôi đình hiện còn vào thời điểm đó. Năm 2011, việc khôi phục và trùng tu đình Kim Ngân đã được hoàn thành. Hiện nay, đình Kim Ngân có phần đại đình rộng 3 gian và hậu cung rộng 3 gian. Đình còn lưu giữ được nhiều hoạ tiết chạm khắc tinh xảo của các phường thợ kim hoàn trước đây tạo nên. Trong khi đó, đình Trương Thị (đình trên) hiện nay chỉ có hậu cung ở tầng 2 phía sau; phía trước và tầng 1 của ngôi nhà tại địa chỉ này là nơi ở và cửa hàng kinh doanh vàng bạc Bảo Anh. 

Sau khi ông Lưu Xuân Tín mất, người dân phường nghề kim hoàn ở Hàng Bạc thờ ông là tổ nghề. Ban thờ hiện được đặt ở tầng 1 của đình Kim Ngân. 

Phần hậu cung được thiết kế giật cấp nâng cao là nơi thờ Hiên Viên Hoàng đế.

Tháng 10 năm 2012, đình Kim Ngân đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích cấp Quốc gia. Hiện nay, đình Kim Ngân không chỉ là di tích mang giá trị lịch sử-văn hóa-kiến trúc, mà còn là điểm đến thu hút khách tham quan trong hành trình khám phá phố cổ Hà Nội. Đây là nơi diễn ra các hoạt động trình diễn nghề truyền thống, tổ chức lễ hội, sự kiện văn hóa, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong thời hiện đại. Các hoạt động này thu hút sự quan tâm của cả người dân địa phương lẫn du khách trong và ngoài nước. Du khách đến đây có thể tìm hiểu về lịch sử nghề kim hoàn, tham dự hoạt động văn hóa, xem trình diễn thủ công và hiểu hơn về sự kết nối giữa nghề truyền thống với không gian đô thị đương đại. Các hoạt động trưng bày thường xuyên ở đình tập trung vào lịch sử của đình, hoặc các triển lãm khác về các mặt hàng thủ công mỹ nghệ như kim hoàn, mây tre đan, hay tranh dân gian.

Các buổi tối cuối tuần có các biểu diễn nghệ thuật ở vỉa hè phố Hàng Bạc ngay trước cửa đình, thu hút sự quan tâm của nhiều du khách tham quan phố cổ. 

Tháng 10/2012, Đình Kim Ngân chính thức được công nhận là Di tích quốc gia.