Đình Phả Trúc Lâm

Đình Phả Trúc Lâm thờ tổ nghề da giày là các vị Nguyễn Thời Trung, Phạm Thuần Chánh, Phạm Đức Chính và Nguyễn Sĩ Bân.

Nguyễn Thời Trung quê ở thôn Trúc Lâm (có khi được gọi là Tam Lâm do hợp 3 thôn Phong Lâm, Văn Lâm và Trúc Lâm), xã Hoàng Diệu, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Hải Dương, nay là xã Gia Phúc, thành phố Hải Phòng. Ông Nguyễn Thời Trug đỗ tiến sĩ dưới triều Lê – Mạc. Ông được cử đi sứ Trung Quốc. Trong chuyến đi có các ông Phạm Thuần Chánh, Phạm Đức Chính và Nguyễn Sĩ Bân quê ở thôn Phong Lâm (thuộc thôn Tam Lâm xưa). Tam Lâm là một địa phương có nghề truyền thống là nghề da giày. Trong hành trình đi sứ, đoàn sứ bộ của các ông có qua Hàng Châu là một nơi có nghề thuộc da và đóng giày khá phát triển vào thời đó. Các ông đã học được bí quyết làm nghề da giày ở đây và về truyền daỵ cho người dân ở quê hương Tam Lâm khiến cho nghề da giày ở Tam Lâm ngày càng phát đạt. Khi người dân Tam Lâm mang nghề da giày đến Thăng Long lập nghiệp, họ đã xây đình Phả Trúc Lâm để thờ vị tổ nghề của mình. “Phả” có nghĩa là “gốc”, Phả Trúc Lâm có nghĩa là nhớ đến làng Trúc Lâm (là nguồn gốc của những người thợ da giày ra đi từ làng Trúc Lâm quê của ông Nguyễn Thời Trung) trước đây. Các vị tổ nghề được thờ ở đình Phả Trúc Lâm chính là 4 vị Nguyễn Thời Trung, Phạm Thuần Chánh, Phạm Đức Chính và Nguyễn Sĩ Bân. 

Tương truyền, nghề làm da giày ở Tam Lâm có từ cách đây hơn 500 năm, hiện ở làng Văn Lâm còn có ngôi đình thờ tổ nghề *. Vào thế kỷ XVII, các thợ giày ở Hải Dương mang kỹ thuật đóng giày lên Thăng Long và cư ngụ ở các phố Hàng Giầy, Hàng Hành và xây ngôi đình tre nứa đơn sơ thờ tổ nghề ở phố Hàng Hành. Đến năm Kỷ Tỵ (1869) thời vua Tự Đức, ngôi đình được trùng tu bằng vật liệu gạch ngói, các đồ thờ tự cũng được chỉnh trang và tế lễ dâng hương vào các dịp xuân thu nhị kỳ. 

Sau Đổi Mới (1986), nghề giày da ở Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung, bước vào thời kỳ khởi sắc và trở thành một ngành hàng có đóng góp kim ngạch xuất khẩu lớn cho cả nước. Trước sự phát triển của ngành, Chi hội Da Giầy Hoàn Kiếm, Hội Da - Giầy Hà Nội và Hiệp Hội Da - Giầy Việt Nam đề nghị với thành phố Hà Nội trùng tu lại ngôi đền thờ tổ nghề da giày. Thành phố Hà Nội đã quyết định đầu tư công trình Tôn tạo tu bổ di tích đình Phả Trúc Lâm và giao cho UBND quận Hoàn Kiếm làm chủ đầu tư, Công ty cổ phần đầu tư xây dựng công trình văn hoá và đô thị thiết kế, Công ty tư vấn đầu tư và xây dựng ACA giám sát, Ban quản lý phố Cổ quản lý việc thực hiện và Công ty cổ phần xây dựng và phục chế công trình văn hoá thực hiện. Công trình đã khởi công ngày 14/12/2011, sau một năm đã hoàn thành và có kiến trúc 3 gian theo kiểu tiền đường - hậu cung như ngày nay. 

Đình Phả Trúc Lâm nằm trong một con phố cạnh Hồ Gươm, tại vị trí trung tâm của thành phố Hà Nội. Đây là nơi lui tới của những người làm nghề giày da ở Hà Nội và các nơi khác. Vào tháng hai và tháng tám âm lịch, các phường nghề da giày ở các nơi tụ tập về đình làm lễ giỗ tổ nghề. Trong thời gian gần đây, cùng với sự triển khai chiến lược Công nghiệp văn hoá, đình Phả Trúc Lâm cũng đã được sử dụng như một không gian sáng tạo. Nằm trong chuỗi sự kiện “Đình trong phố” của phố cổ Hà Nội, ngày 25/4/2024, triển lãm “Chuyện đình trong phố: Câu chuyện da giày” được tổ chức tại không gian đình Phả Trúc Lâm. Triển lãm đã tập hợp nhiều tác phẩm của các hoạ sĩ với nhiều chất liệu đa dạng nhưng chung chủ đề về da giày, trong đó, có những tác phẩm gợi ký ức về các công đoạn làm nghề như chọn vải, đóng đế, ép khuôn, thêu hoa văn…hay các motif trong truyện cổ tích như thôn nữ thử giày. Các hoạt động mới này mở ra một không gian đương đại cho các di tích lịch sử. Nhiều du khách đã đến để tham quan và tìm hiểu về lịch sử ngôi đình và lịch sử nghề da giày Việt Nam. 

Đình Phả Trúc Lâm đã được Bộ Văn hóa - Thông tin ra quyết định công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốc gia (vào ngày 16/1/1995).

* Tâm Hà (2022), “Bốn vị tổ sư mang nghề thuộc da, làm giày dép về đất Hải Dương, một vị là tiến sỹ đi sứ sang nhà Minh”, Nguồn: https://danviet.vn/to-su-cua-nghe-thuoc-da-lam-giay-dep-o-hai-duong-la-nhung-ai-di-su-nha-minh-nam-nao-20220916230811258-d1044020.html