Phủ Tây Hồ

Trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam, bên cạnh các ngôi đền thờ Mẫu và các vị thánh trong Tứ phủ, các ngôi đền lớn hơn, có vị trí đặc biệt trong tín ngưỡng này thì được gọi là Phủ. Phủ Tây Hồ là một nơi như thế. Phủ toạ lạc ở số 52, phố Đặng Thai Mai, phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Phủ thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh và các vị thánh trong tín ngưỡng Tứ Phủ. Sự tích Thánh Mẫu Liễu Hạnh gặp và xướng hoạ với danh sĩ Phùng Khắc Khoan ở Hồ Tây được Đoàn Thị Điểm chép trong Truyền kỳ tân phả. Truyện chép rằng, để tưởng nhớ cuộc gặp với người tri âm, tri kỷ, Phùng Khắc Khoan cho lập trên nền đất cũ Tây Hồ phong nguyệt năm xưa ngôi đền thờ Chúa Liễu Hạnh để ghi lại kỷ niệm lần thứ 2 gặp bà ngay bên bờ Tây Hồ xinh đẹp, cảnh quan thơ mộng của kinh thành Đông Kinh. Ngôi đền đó qua nhiều lần trùng tu, nay chính là Phủ Tây Hồ trên bán đảo Tây Hồ thuộc Phường Quảng An, Quận Tây Hồ, Hà Nội (xưa thuộc làng Tây Hồ, thôn Quảng Khánh, xã Quảng An). Phía trên tam quan Phủ Tây Hồ nổi bật 4 chữ Phong đài nguyệt các (nghĩa là đài gió gác trăng) là ngụ ý cuộc gặp gỡ này. 

Phủ Tây Hồ toạ lạc trên doi đất hình Kim Quy thuộc ấp Tây Hồ, huyện Vĩnh Thuận, phủ Hoài Đức xưa kia, nay là phố Đặng Thai Mai, phường Hồ Tây, thành phố Hà Nội. 

Phủ Tây Hồ được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVII, hiện nay Phủ là một hợp thể thờ cúng gồm Phủ chính, điện Sơn Trang, lầu Cô, lầu Cậu. Phủ chính gồm ba gian thờ: gian phía cổng vào thờ Tam phủ công đồng, Tứ phủ vạn linh, Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, và hội đồng các quan, các ban thờ riêng Quan Hoàng Bảy, Quan Hoàng Mười; gian giữa là cung Tứ phủ Chầu Bà, chỉ có ngai thờ, không có tượng; gian trong cùng là Hậu cung thờ Tam Toà Thánh Mẫu, ở đây, tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh mặc áo đỏ được đặt ở vị trí trung tâm và cao nhất, bên cạnh và ở vị trí thấp hơn là tượng Mẫu Thượng Ngàn áo xanh và Mẫu Thoải áo trắng. 

Điện Sơn Trang là nơi thờ Thượng Ngàn Thánh mẫu đặt cạnh phủ chính. Thượng Ngàn Thánh Mẫu tuy đã có mặt trong hệ Tam toà nhưng ở đền thờ Mẫu vẫn còn có ban thờ Chúa Sơn Trang riêng. Trong gian thờ Sơn Trang còn có Chầu Lục, Chầu Bé cùng 12 cô sơn trang đi theo hầu Mẫu Thượng Ngàn. Tượng Ngũ Hổ được thờ ở Hạ Ban – bàn thờ phía dưới của ban thờ Công Đồng. Hai ông Lốt – ông rắn màu trắng và màu xanh quấn quanh hai thanh xà ngang thuộc tầng cao nhất của điện. Điện Sơn Trang là nơi du khách cần lễ sau khi đã hoàn thành lễ tại phủ chính.

Lầu Cô và lầu Cậu ở ngoài sân bên cạnh một cây si lớn rủ bóng xuống hồ Tây.

Lễ hội chính của Phủ là vào tiệc Mẫu tháng 3 và tiệc Cha tháng 8. Ngoài ra, vào mùng 1, ngày Rằm hoặc những dịp đầu năm, cuối năm nơi đây thu hút một số lượng rất đông các tín đồ thờ Mẫu hoặc khách thập phương tới lễ. 

Phủ Tây Hồ đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ CH-TT-DL) cấp bằng di tích Lịch sử -Văn hóa ngày 13/02/1996. Cây si cổ thụ ở sân phủ cũng đã được công nhận là "cây di sản Việt Nam”.